Ouderlijk gezag: wat betekent het?
Als je gaat scheiden en samen kinderen hebt, blijft het ouderlijk gezag in de meeste gevallen gewoon bestaan. Een scheiding verandert niets aan het feit dat jullie allebei ouder blijven. Maar wat betekent ouderlijk gezag nu precies, en wanneer kan het wél veranderen? Op deze pagina lees je het rustig uitgelegd.
Ouderlijk gezag betekent dat je wettelijk verantwoordelijk bent voor de verzorging en opvoeding van je kind. Je mag en moet de belangrijke beslissingen nemen: waar je kind woont, naar welke school het gaat, welke medische zorg het krijgt en hoe zijn of haar geld wordt beheerd. Ook het aanvragen van officiële documenten hoort daarbij. Kort gezegd ben je de wettelijk vertegenwoordiger van je kind, tot het achttien jaar wordt. De onderhoudsplicht loopt daarna nog door tot je kind 21 is.
In de meeste gezinnen hebben beide ouders samen het gezag. Dat heet gezamenlijk gezag. Soms ligt het gezag bij één ouder, bijvoorbeeld als de andere ouder is weggevallen of als de rechter dat om zwaarwegende redenen heeft bepaald.
Ja. In principe blijft het gezamenlijk ouderlijk gezag na de scheiding gewoon bestaan. De wet gaat ervan uit dat het in het belang van het kind is dat beide ouders betrokken blijven bij belangrijke beslissingen. Een echtscheiding verandert daar op zichzelf dus niets aan.
Wat wél verandert, is de dagelijkse praktijk. Daarover moeten jullie afspraken maken: bij wie is het kind wanneer, hoe verdelen jullie de zorg, en hoe overleggen jullie over belangrijke dingen? Die afspraken leg je vast in het ouderschapsplan.
Lees meer over het ouderschapsplan
Wanneer beide ouders het gezag hebben, heet dat gezamenlijk gezag. Dat ontstaat automatisch tijdens een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Bij ongehuwde ouders ontstaat het door erkenning en een gezamenlijke aanvraag van het gezag. Gezamenlijk gezag betekent dat jullie de belangrijke beslissingen over je kind samen nemen.
Alleen in uitzonderlijke situaties kan de rechter beslissen dat één ouder het gezag alleen krijgt. Dat gebeurt bijvoorbeeld als er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem raakt tussen de ouders, als samen beslissen structureel onmogelijk blijkt, of als het belang van het kind dat noodzakelijk maakt. De rechter kijkt bij zo'n beslissing altijd uitsluitend naar wat goed is voor het kind. Kinderen van 12 jaar of ouder mogen daarbij zelf hun mening geven aan de rechter, bijvoorbeeld via een kindverklaring.
Lees meer over de kindverklaring
Krijgt één ouder het eenhoofdig gezag, dan houdt de andere ouder meestal wel een aantal rechten. Die ouder heeft doorgaans recht op omgang met het kind, recht op informatie over hoe het met het kind gaat, en moet worden geraadpleegd bij belangrijke beslissingen. Komen de ouders er samen niet uit, dan mag uiteindelijk alleen de ouder met het gezag de definitieve beslissing nemen.
Ja, onder bepaalde voorwaarden kan een stiefouder samen met de ouder het gezag krijgen. Dat kan bijvoorbeeld wanneer de oorspronkelijke ouder al langere tijd alleen het gezag heeft, de nieuwe partner een duurzame rol vervult in het leven van het kind, en het in het belang van het kind is. De rechter beoordeelt zo'n verzoek altijd zorgvuldig.
Gezag en omgang worden vaak door elkaar gehaald, maar het is niet hetzelfde. Gezag gaat over het nemen van beslissingen over je kind. Omgang gaat over de tijd die een kind bij een ouder doorbrengt. Die twee staan los van elkaar: ook een ouder die geen gezag heeft, kan gewoon recht hebben op omgang met het kind.
Lees meer over de omgangsregeling
Discussies over het gezag of de zorg voor de kinderen kunnen hoog oplopen. Toch is het bijna altijd beter om er samen uit te komen dan het aan de rechter over te laten. Een mediator kan jullie helpen om de afspraken rond te krijgen, rustig en zonder dat het op een strijd uitdraait.
Lees meer over mediation bij scheiding