De echtscheidingsprocedure: hoe verloopt je scheiding?

Een scheiding wordt uitgesproken door de rechtbank. Dat klinkt zwaarder dan het is, zeker als jullie er samen uit willen komen. Maar er komen wel begrippen bij kijken die niemand kent tot hij ermee te maken krijgt: het verzoekschrift, het verweerschrift, de referteverklaring, de akte van berusting.

Op deze pagina lopen we de hele procedure door, in gewone taal. Zodat je weet wat er gebeurt, wanneer, en waarom.

Het begint met een advocaat

Je kunt niet zelf naar de rechtbank stappen om te scheiden. De echtscheidingsprocedure valt onder het civiel recht, en daar is een advocaat verplicht. Alleen die kan het verzoek indienen.

Dat betekent niet dat je er zelf een moet zoeken. Werk je met een mediator die samenwerkt met een advocaat, of met een organisatie die de hele scheiding regelt, dan is dat geregeld. Lees meer over de advocaat bij een scheiding.

Het verzoekschrift

De advocaat schrijft jullie wens om te scheiden op in juridische bewoordingen. Dat document heet het verzoekschrift, en het wordt naar de rechtbank gestuurd. Daarin staat dat jullie willen scheiden, en wat jullie hebben afgesproken.

De dag waarop de rechtbank het ontvangt, heet de datum van indiening. Onthoud die datum: hij is soms belangrijk voor je toeslagen, en voor de aankoop van een nieuwe woning.

Samen of alleen: twee routes

Vanaf hier splitst de procedure zich, en dat verschil bepaalt alles wat erna komt.

Het gezamenlijk verzoek

Zijn jullie het eens dat je gaat scheiden, dan dienen jullie het verzoek sámen in. Dat kan met één advocaat.

Jullie stellen een echtscheidingsconvenant op met alle afspraken, en als er minderjarige kinderen zijn ook een ouderschapsplan. De advocaat maakt daar een verzoekschrift van en dient het in.

De rechter behandelt de stukken zonder dat jullie erbij hoeven te zijn. Vindt hij iets vreemds, dan kan hij om opheldering vragen of jullie oproepen voor een toelichting. Bij kinderen vanaf twaalf jaar kan hij het kind uitnodigen voor een kindgesprek.

Zijn de stukken in orde, dan handelt de rechter de scheiding schriftelijk af. Dit is verreweg de snelste en rustigste route.

Het eenzijdig verzoek

Wil jij scheiden en je partner niet, dan kan die dat niet tegenhouden. Je dient dan een eenzijdig verzoek in: één van jullie vraagt de scheiding aan.

Je partner krijgt de gelegenheid zich te verweren. Daarvoor hebben jullie ieder een eigen advocaat nodig, en de procedure verloopt anders. Langer, duurder, en meestal met een zitting.

Wat als je een verzoek ontvangt?

Heeft je partner een echtscheidingsverzoek ingediend? Dan heb je drie mogelijkheden.

Je dient een verweerschrift in

Ben je het niet eens met de scheiding, of met de bijbehorende verzoeken over bijvoorbeeld alimentatie of een omgangsregeling (dat heten nevenverzoeken), dan schrijft je advocaat een verweerschrift.

Daarvoor heb je zes weken de tijd, gerekend vanaf het moment dat je het verzoekschrift ontvangt. Woon je in het buitenland, dan is dat drie maanden. Heb je meer tijd nodig, dan kan je advocaat uitstel vragen bij de rechter.

Je geeft een referteverklaring af

Wil je niet in verweer maar wel duidelijkheid, dan kun je een referteverklaring afgeven. Daarmee verklaar je dat je het verzoekschrift hebt ontvangen en dat je geen verweerschrift indient. Je laat de beslissing over aan de rechter.

Het voordeel: de verweertermijn van zes weken hoeft dan niet te worden afgewacht. Dat scheelt tijd. Ook dit doet een advocaat voor je.

Je reageert helemaal niet

Doe je niets, dan beslist de rechter over de inhoud van de scheiding — dus ook over de alimentatie en de omgang met de kinderen. Je krijgt de beslissing toegestuurd.

Je partner moet in dat geval wel de wachttermijn van zes weken afwachten, want jij had het recht om te reageren.

Je weet niet waar je partner is

Dit komt vaker voor dan je denkt, en het voelt uitzichtloos. Maar het is oplosbaar.

Je kunt een eenzijdig verzoek indienen, ook zonder dat je weet waar je partner woont. Je advocaat heeft dan de plicht om openbaar bekend te maken dat de scheiding is aangevraagd. Je partner krijgt drie maanden de tijd om te reageren.

Komt er geen reactie, dan kan de rechter de scheiding uitspreken. Ook al is je partner er nooit van op de hoogte geweest.

De verdeling: wie beslist?

Bij een scheiding hoort de verdeling van het geld, de spullen en de woning. En als er kinderen zijn, de afspraken over hen.

Het uitgangspunt is dat jullie dat samen bepalen. Leg je die afspraken vast in een goed convenant, dan neemt de rechter ze meestal gewoon over. Hetzelfde geldt voor het ouderschapsplan.

Komen jullie er niet uit, dan gaat de rechter kijken naar wat er juridisch geldt. Zijn jullie getrouwd in gemeenschap van goederen, of onder huwelijkse voorwaarden? Op basis daarvan beslist hij. Dat is bijna altijd de slechtere uitkomst: een rechter kent jullie situatie niet zoals jullie die kennen.

Voorlopige voorzieningen

Loopt de procedure lang, bijvoorbeeld omdat jullie het niet eens worden, dan kan er in de tussentijd van alles spelen. Wie blijft er in het huis wonen? Waar zijn de kinderen?

Daarvoor bestaan voorlopige voorzieningen: tijdelijke maatregelen die de rechter alvast kan uitspreken voor de duur van de procedure. Ze gelden totdat de scheiding zelf is geregeld.

Dit speelt alleen bij scheidingen die op een conflict uitlopen. Bij een gezamenlijk verzoek zijn ze zelden nodig.

De uitspraak: de beschikking

De beslissing van de rechter wordt op papier vastgelegd. Dat document heet de echtscheidingsbeschikking. De rechtbank stuurt hem naar de advocaat, die hem doorstuurt naar jullie beiden. Lees hier meer over de echtscheidingsbeschikking.

Belangrijk: met de beschikking ben je nog niet gescheiden. Dat gebeurt pas bij de inschrijving.

Hoger beroep en cassatie

Ben je het niet eens met de uitspraak, dan kun je in hoger beroep. Je advocaat stelt dat in bij het Gerechtshof, binnen drie maanden na ontvangst van de beschikking.

Ben je het ook met die uitspraak niet eens, dan is er nog cassatie bij de Hoge Raad. Die kijkt niet opnieuw naar de inhoud, maar controleert alleen of het gerechtshof juridisch juist heeft geoordeeld.

In de praktijk komt dit bij een scheiding in overleg vrijwel nooit voor.

De akte van berusting: drie maanden overslaan

Omdat hoger beroep mogelijk is, geldt er na de uitspraak een wachttermijn van drie maanden. Pas daarna mag de advocaat de scheiding inschrijven bij de gemeente.

Maar dat hoeft niet. Tekenen jullie allebei een akte van berusting, dan verklaren jullie dat je niet in hoger beroep gaat. De wachttijd vervalt en de scheiding kan meteen worden ingeschreven.

Dat scheelt drie maanden. Bij een gezamenlijk verzoek hoort die akte er gewoon bij.

De inschrijving bij de gemeente

De beschikking moet worden ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand. Meestal doet de advocaat dat.

Let op: dit moet binnen zes maanden gebeuren. Doe je het niet, dan blijven jullie gewoon getrouwd, ook al heeft de rechter de scheiding uitgesproken. Houd dat dus in de gaten.

De datum van inschrijving is jullie officiële scheidingsdatum. Pas dan ben je gescheiden.

De akte van non-appèl

Is er nooit een akte van berusting getekend en is de uitspraak inmiddels langer dan een halfjaar geleden? Dan heb je een akte van non-appèl nodig om de scheiding alsnog te kunnen inschrijven.

Dat is een verklaring van de rechtbank dat er geen hoger beroep is ingesteld. Je vraagt hem aan bij de rechtbank die de uitspraak deed.

Je hebt hem ook nodig als je je scheiding in het buitenland wilt laten inschrijven.

Hoe lang duurt het allemaal?

Bij een gezamenlijk verzoek waarbij jullie het eens zijn: zes tot acht weken. Bij een procedure op tegenspraak: maanden, en soms langer. Lees hier de tijdlijn per fase.

Vragen over jouw procedure?

Zit je met een vraag over je eigen scheiding? Neem gerust contact met ons op. Dat kost niets, ook als je verder geen gebruik van ons maakt.

Meer officiële informatie vind je bij de Rechtspraak en de Rijksoverheid.

Veelgestelde vragen

Kan ik scheiden zonder advocaat?

Nee. De echtscheidingsprocedure valt onder het civiel recht, en daar is een advocaat verplicht. Wel hoef je er niet zelf een te zoeken.

Wat is een verzoekschrift?

Het document waarin je advocaat de rechtbank vraagt om de scheiding uit te spreken. Daarin staan ook de afspraken die jullie hebben gemaakt.

Wat is een verweerschrift?

Het stuk waarin je advocaat aangeeft waarom je het niet eens bent met het echtscheidingsverzoek of met de bijbehorende verzoeken. Je hebt er zes weken de tijd voor, of drie maanden als je in het buitenland woont.

Wat is een referteverklaring?

Daarmee verklaar je dat je geen verweer voert tegen het verzoek van je partner. De verweertermijn hoeft dan niet te worden afgewacht, wat de procedure versnelt.

Wat is een akte van berusting?

Een verklaring dat jullie geen hoger beroep instellen. Daardoor vervalt de wachttermijn van drie maanden en kan de scheiding meteen worden ingeschreven bij de gemeente.

Wat is een akte van non-appèl?

Een verklaring van de rechtbank dat er geen hoger beroep is ingesteld. Die heb je nodig als er nooit een akte van berusting is getekend en je de scheiding alsnog wilt inschrijven, of als je de scheiding in het buitenland laat registreren.

Wanneer ben ik officieel gescheiden?

Pas op de dag dat de beschikking wordt ingeschreven bij de gemeente. Dat moet binnen zes maanden na de uitspraak gebeuren.