Uit elkaar gaan na samenwonen: wat moet je regelen?

Goed nieuws om mee te beginnen: jullie hoeven niet naar de rechtbank. Er komt geen advocaat aan te pas, geen rechter, geen procedure. Als je samenwoont en uit elkaar gaat, ben je vrij om het onderling te regelen.

Dat is een opluchting. Maar het is ook de valkuil, want juist omdat er niets moet, wordt er vaak niets vastgelegd. En dan blijkt maanden later dat jullie het over de belangrijkste dingen nooit echt eens zijn geworden.

Op deze pagina lees je wat er wél geregeld moet worden.

Wat gebeurt er met het samenlevingscontract?

Hebben jullie een samenlevingscontract? Dan is dat het eerste waar je naar kijkt. Daarin staat vaak precies wat er moet gebeuren als jullie uit elkaar gaan.

Kijk naar drie dingen. Hoe zeg je het op? In de meeste contracten staat een opzegtermijn en een vorm, bijvoorbeeld een aangetekende brief aan de ander. Wat is er afgesproken over de verdeling? Sommige contracten regelen wie wat krijgt, andere zeggen daar niets over. En staat er iets over het huis?

Volg die afspraken. Ze zijn juridisch bindend, ook al is er geen rechter bij betrokken.

Is er niets over de opzegging geregeld, dan volstaat een schriftelijke verklaring waarin jullie allebei aangeven dat het contract eindigt. Naar de notaris hoeft niet, tenzij het contract dat voorschrijft.

En als jullie geen contract hebben?

Dan is er juridisch weinig geregeld, en dat maakt het lastiger in plaats van makkelijker.

Zonder contract is er geen gezamenlijk vermogen. Alles wat op jouw naam staat, is van jou. Alles wat op zijn of haar naam staat, is van de ander. Wat jullie samen hebben gekocht, is van jullie samen, maar wie wat betaald heeft, moet je dan wel kunnen aantonen.

Heb jij jarenlang de boodschappen betaald terwijl je partner spaarde? Dan heb je daar in principe geen recht op. Dat voelt onrechtvaardig, en het is een van de redenen dat mensen achteraf alsnog ruzie krijgen.

Zijn er kinderen? Dan is dit het belangrijkste stuk

Hier zit het grootste verschil met alle andere onderwerpen. Bij het huis en het geld gaat het om vandaag. Bij de kinderen gaat het om de komende vijftien jaar.

Het gezag: check dit eerst

Zijn jullie niet getrouwd en heb je geen geregistreerd partnerschap, dan heeft de moeder automatisch het gezag. De vader krijgt dat niet vanzelf, ook niet als hij het kind heeft erkend.

Erkenning en gezag zijn twee verschillende dingen. Erkenning maakt je juridisch ouder. Gezag geeft je zeggenschap: over school, over medische beslissingen, over een verhuizing.

Is het gezag nooit geregeld? Dan kun je dat alsnog samen aanvragen bij de rechtbank, en dat is een formaliteit zolang jullie het eens zijn. Doe dat vóórdat je uit elkaar gaat. Achteraf wordt het een stuk moeilijker.

Sinds 2023 krijgen ongehuwde partners overigens automatisch gezamenlijk gezag als ze het kind erkennen. Voor kinderen die daarvóór zijn erkend, geldt dat niet.

Het ouderschapsplan

Voor samenwoners is een ouderschapsplan niet wettelijk verplicht. Maar er zit een addertje onder het gras: heb je samen gezag, dan wordt het in de praktijk wél van je verwacht als er ooit een conflict komt.

En belangrijker: zonder plan ligt er niets vast. Geen zorgverdeling, geen afspraken over de kosten, geen regeling voor de vakanties. Dat gaat goed zolang het goed gaat. Maar over twee jaar heeft één van jullie een nieuwe partner, of wil er iemand verhuizen, en dan is er niets om op terug te vallen.

In het ouderschapsplan leg je vast waar de kinderen wonen, hoe de zorg wordt verdeeld, hoe jullie beslissingen nemen over school en gezondheid, en hoe de kosten worden gedragen.

Wij helpen samenwonende ouders om dat plan op te stellen en juridisch te laten kloppen. Lees hoe dat werkt, of kijk hoe je het ouderschapsplan laat registreren zodat het rechtsgeldig is.

Kinderalimentatie

Ook als je niet getrouwd bent geweest, blijf je onderhoudsplichtig voor je kinderen. Tot hun 21e. Dat verandert niet door het feit dat er geen huwelijk was.

Wat er wél kan gebeuren: omdat het niet verplicht is om iets vast te leggen, spreken samenwoners vaak mondeling iets af. En mondelinge afspraken verwateren. Lees hoe kinderalimentatie wordt berekend.

Het huis

Hier gelden dezelfde regels als bij een scheiding, met één verschil: er is geen gemeenschap van goederen, dus het hangt volledig af van wat er op papier staat.

Koopwoning. Wie staat er op de eigendomsakte? Als jullie allebei eigenaar zijn, moet er iets gebeuren: verkopen, of één van jullie koopt de ander uit. Bij uitkopen moet de bank akkoord gaan met het ontslag hoofdelijke aansprakelijkheid, en dat doet die alleen als je inkomen toereikend is. Zoek dat vroeg uit.

Staat het huis op één naam? Dan is het van die persoon. Maar heb je meebetaald aan de hypotheek of aan een verbouwing, dan kun je daar mogelijk iets van terugvorderen. Dat gaat niet vanzelf, en het moet worden vastgelegd.

Huurwoning. Hier is het onverbiddelijk. Staat het huurcontract op één naam, dan heeft alleen die persoon recht op de woning. Anders dan bij getrouwde stellen is er geen automatisch medehuurderschap.

Woon je er al langer samen, dan kun je medehuurderschap aanvragen bij de verhuurder. Maar dat moet vóór de breuk gebeuren, niet erna.

Lees meer over de koopwoning of over de huurwoning.

Geld, spullen en schulden

Zonder samenlevingscontract geldt: van wie het is, die houdt het. Wat jullie samen hebben gekocht, verdelen jullie samen.

Praktische punten die vaak vergeten worden: de gezamenlijke rekening (opheffen of overzetten), de automatische incasso's, de verzekeringen die op één naam staan, en de energieleverancier.

En let op de schulden. Heb je samen een lening afgesloten, dan blijven jullie allebei aansprakelijk, ook als jullie afspreken dat één van jullie hem betaalt. De bank houdt zich niet aan jullie onderlinge afspraken.

Pensioen

Dit is het grote verschil met een scheiding, en het verrast mensen.

Bij een echtscheiding wordt het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd standaard verdeeld. Bij samenwoners gebeurt dat niet. Er is geen wettelijke verdeling.

Heb je jarenlang minder gewerkt om voor de kinderen te zorgen, dan bouwde je minder pensioen op. En dat krijg je niet gecompenseerd, tenzij jullie daar zelf iets over afspreken.

Staat er iets in jullie samenlevingscontract? Kijk het na. Zo niet, dan is dit het moment om erover te praten.

Wat regel je bij de gemeente?

Geef je adreswijziging door aan de gemeente. Die geeft het automatisch door aan de Belastingdienst.

Daarnaast wijzigen je toeslagen. Ga je apart wonen, dan ben je geen toeslagpartner meer en worden je zorgtoeslag, huurtoeslag en kindgebonden budget opnieuw berekend op basis van alleen jouw inkomen. Dat pakt vaak gunstiger uit. Lees meer over toeslagen en de belastingdienst.

Waarom je het toch vastlegt

Je hoeft niet naar de rechtbank. Er is geen advocaat nodig. En misschien denk je: waarom zou ik dan iets op papier zetten?

Omdat afspraken verwateren. Wat jullie nu vanzelfsprekend vinden, is dat over twee jaar niet meer. Er komt een nieuwe partner in beeld, iemand wil verhuizen, of het inkomen verandert. En dan blijkt dat jullie het nooit écht hebben afgesproken.

Zeker met kinderen is dat het risico niet waard. Een ouderschapsplan is geen formaliteit, het is de basis onder de komende jaren.

Wij helpen bij het ouderschapsplan

Zijn er kinderen in het spel, dan helpen we jullie graag om de afspraken goed vast te leggen. Je begint met een vragenlijst die je thuis invult, in je eigen tempo. Die vragen leiden je langs alle onderwerpen, ook langs de dingen waar je zelf niet aan gedacht zou hebben.

Op basis van je antwoorden stellen we een concept-ouderschapsplan op. Dat bespreken we samen door, en waar nodig helpt de mediator jullie om er samen uit te komen. Daarna kun je het laten registreren, zodat het rechtsgeldig is.

Geen rechtbank, geen procedure. Alleen goede afspraken.

Lees hoe we dat doen, of stel ons gerust een vraag. Dat kost niets.

Veelgestelde vragen

Moeten we naar de rechtbank als we uit elkaar gaan?

Nee. Als je samenwoont en geen geregistreerd partnerschap hebt, kun je gewoon uit elkaar zonder rechter of advocaat.

Hoe beëindig ik een samenlevingscontract?

Kijk eerst in het contract zelf: daar staat vaak een opzegtermijn en een vorm in. Staat er niets over, dan volstaat een schriftelijke verklaring waarin jullie allebei aangeven dat het contract eindigt.

Is een ouderschapsplan verplicht als we samenwonen?

Wettelijk niet. Maar als jullie samen gezag hebben, wordt het wel van je verwacht zodra er een conflict ontstaat. En zonder plan ligt er niets vast.

Heeft de vader automatisch gezag?

Niet als het kind vóór 2023 is erkend. Erkenning en gezag zijn twee verschillende dingen. Regel het gezag als het nog niet geregeld is, en doe dat vóór de breuk.

Wordt het pensioen verdeeld?

Nee. Anders dan bij een echtscheiding is er bij samenwoners geen wettelijke pensioenverdeling. Wil je daar iets over afspreken, dan moet je dat zelf regelen.

Wie mag er in de huurwoning blijven?

Degene op wiens naam het huurcontract staat. Anders dan bij getrouwde stellen is er geen automatisch medehuurderschap.