Scheiden en de belastingdienst: toeslagen, toeslagpartner en aangifte

Bij een scheiding denk je niet meteen aan de belastingdienst. Toch verandert er fiscaal een hoop als je uit elkaar gaat: op een gegeven moment ben je geen fiscale partners meer, je toeslagen worden opnieuw berekend, en je aangifte ziet er anders uit. Op deze pagina zetten we de belangrijkste zaken op een rij, zodat je weet waar je aan moet denken. Voor de precieze stappen en de actuele bedragen verwijzen we steeds naar de belastingdienst, want die houdt dat het beste bij.

Wanneer ben je geen fiscale partner meer?

Zolang je getrouwd bent, ben je meestal fiscale partners en doe je samen aangifte. Dat verandert op het moment dat aan twee voorwaarden is voldaan: jullie verzoek tot scheiding is ingediend bij de rechtbank, én jullie staan niet meer op hetzelfde adres ingeschreven. Vanaf dat moment ben je geen fiscale partners meer.

Omdat een scheiding zelden precies op 1 januari rond is, val je meestal midden in een jaar uit elkaar. In het jaar van de scheiding mag je er samen nog voor kiezen om het hele jaar als fiscale partners aangifte te doen. Dat kan gunstig uitpakken, omdat je dan inkomsten en aftrekposten onderling mag verdelen. Het jaar daarna kan dat niet meer.

Kiezen jullie daarvoor, leg dan meteen vast wat er met de uitkomst gebeurt. Wie krijgt de teruggaaf, of wie betaalt de aanslag? Zulke afspraken horen in het echtscheidingsconvenant thuis, anders krijg je er achteraf alsnog gedoe over. Wil je weten hoe je je eerste aangifte na de scheiding aanpakt? Daar hebben we een apart artikel over.

Meer hierover bij de belastingdienst: Is mijn ex nog mijn fiscale partner? en Samen of apart belastingaangifte doen.

Wanneer ben je geen toeslagpartner meer?

Voor toeslagen geldt iets vergelijkbaars. Je bent elkaars toeslagpartner zolang jullie op hetzelfde adres staan ingeschreven. Zodra één van jullie is verhuisd én het scheidingsverzoek is ingediend, ben je geen toeslagpartner meer. Vanaf dat moment kun je voor jezelf toeslagen aanvragen, berekend op alleen jouw inkomen.

Een voorbeeld. Je hebt begin april je scheidingsverzoek ingediend en staat vanaf 1 mei niet meer op hetzelfde adres ingeschreven. Dan ben je vanaf 1 juni geen toeslagpartners meer, en heb je vanaf dat moment mogelijk voor jezelf recht op bijvoorbeeld zorgtoeslag.

Twijfel je of jij de aanvrager bent of de toeslagpartner? Kijk naar de voorschotbeschikking: degene aan wie die geadresseerd is, is de aanvrager. Je kunt het ook nakijken via Mijn toeslagen.

Je toeslagen na de scheiding

Door de scheiding verandert je inkomen en je woonsituatie, en dat werkt door in je toeslagen. Denk aan de zorgtoeslag, de huurtoeslag, de kinderopvangtoeslag en het kindgebonden budget. De hoofdregel is steeds dezelfde: geef de wijziging door zodra je niet meer op hetzelfde adres woont als je ex, en de belastingdienst rekent je toeslag opnieuw uit op basis van alleen jouw inkomen.

Belangrijk om te weten: zolang jullie nog samen op één adres staan ingeschreven, blijven jullie toeslagpartners en hoef je nog niets te wijzigen. Pas als er iemand verhuist en het verzoek is ingediend, geef je het door.

Huurtoeslag. Of je iets moet regelen, hangt af van op wiens naam de toeslag staat en waar je naartoe verhuist. Blijf je in een huurwoning en staat de toeslag op jouw naam, dan houd je die, maar je geeft de wijziging wel door. Verhuis je naar een koopwoning, dan vervalt de huurtoeslag. Staat de toeslag op naam van je ex, dan vraag je voor je nieuwe woning zelf huurtoeslag aan. Over de vraag wie er in een huurhuis mag blijven wonen, lees je meer op onze pagina over scheiden en een huurwoning.

Kindgebonden budget en kinderopvangtoeslag. Het kindgebonden budget gaat naar de ouder die de kinderbijslag ontvangt. Gaan de kinderen bij jou wonen terwijl je ex de kinderbijslag krijgt? Vraag dan bij de Sociale Verzekeringsbank om de kinderbijslag op jouw naam te zetten.

De actuele stappen per toeslag vind je bij de belastingdienst onder Wij gaan uit elkaar.

Co-ouderschap en toeslagen

Voor de belastingdienst ben je co-ouder als de kinderen op jaarbasis ongeveer gelijk verdeeld bij jullie beiden wonen, ten minste drie dagen per week bij ieder. Op welk adres ze ingeschreven staan, maakt daarbij niet uit. Overweeg je co-ouderschap? Dan is het goed om te weten dat die keuze ook fiscaal doorwerkt.

Bij co-ouderschap gelden namelijk bijzondere regels. Jullie kunnen allebei recht hebben op een deel van de kinderopvangtoeslag, allebei kindgebonden budget krijgen (als er bij ieder minstens één kind staat ingeschreven), en de kinderen bij allebei laten meetellen voor de huurtoeslag. Dat scheelt in de praktijk flink, maar je moet het wel actief regelen.

Wie het kindgebonden budget krijgt bij co-ouderschap en hoe de kinderalimentatie bij co-ouderschap uitpakt, hebben we apart uitgewerkt. Bij de belastingdienst zelf lees je hoe je co-ouderschap regelt voor de toeslagen.

De inkomensafhankelijke combinatiekorting

Combineer je na de scheiding werk met de zorg voor jonge kinderen, dan heb je mogelijk recht op de inkomensafhankelijke combinatiekorting. Dat is een korting op je belasting, die automatisch wordt berekend bij je aangifte. De voorwaarden gaan onder meer over de leeftijd van je kind, over de vraag of je kind een groot deel van het jaar op jouw adres staat ingeschreven, en over de hoogte van je inkomen uit werk.

Voor co-ouders geldt hier een uitzondering die het noemen waard is: het kind mag ook op het adres van de andere ouder ingeschreven staan. Wil je de korting niet pas achteraf ontvangen maar verspreid over het jaar, dan kun je daarvoor een voorlopige aanslag aanvragen. De actuele voorwaarden en bedragen staan bij de belastingdienst.

De eigen woning: waar het fiscaal spannend wordt

Heb je samen een koophuis, dan is dit het onderdeel waar de meeste fouten worden gemaakt. Er lopen drie dingen door elkaar heen: de hypotheekrente die je mag aftrekken, het eigenwoningforfait dat je bij je inkomen optelt, en de partneralimentatie. Die drie hangen met elkaar samen, en dat verrast mensen bijna altijd. Wat er verder allemaal speelt rond de woning, lees je op onze pagina over het eigen huis bij echtscheiding.

Woongenot. Zodra één van jullie de gezamenlijke woning verlaat, woont de ander gratis in een huis dat voor de helft van de vertrekker is. De belastingdienst ziet dat als partneralimentatie in natura. Degene die blijft, moet dat opgeven als ontvangen alimentatie en betaalt daar belasting over. Degene die vertrekt, mag hetzelfde bedrag aftrekken als betaalde alimentatie. De hoogte wordt bepaald op een evenredig deel van het eigenwoningforfait. Betaalt de blijver een reële huurvergoeding aan de vertrekker? Dan speelt dit niet: er is dan niets te belasten en niets af te trekken.

Hypotheekrente. Een veelvoorkomende situatie: één van jullie betaalt de volledige hypotheekrente, terwijl jullie ieder voor de helft eigenaar zijn. Die persoon mag dan maar de helft aftrekken als eigenwoningrente, namelijk het deel dat bij zijn eigen eigendom hoort. De andere helft betaalt hij feitelijk voor zijn ex. Dat deel is alleen aftrekbaar als partneralimentatie, en dan alleen als er een alimentatieplicht bestaat. Leg dat dus expliciet vast in het convenant, anders loop je die aftrek mis.

Let op het nihilbeding. Veel stellen spreken af helemaal geen partneralimentatie aan elkaar te betalen. Dat heet een nihilbeding, en het klinkt overzichtelijk. Maar het heeft een fiscaal staartje: met een nihilbeding sluit je uit dat de betaalde hypotheekrente voor het deel van je ex nog als partneralimentatie kan worden afgetrokken. Die aftrek ben je dan kwijt. Het woongenot dat hierboven staat beschreven, kun je met een nihilbeding overigens niet uitsluiten.

En wat op papier staat, moet ook gebeuren. De belastingdienst kijkt naar de feitelijke situatie. Spreek je in het convenant een bedrag aan alimentatie af, maar betaal je in de praktijk iets anders? Dan geldt wat er werkelijk betaald is, niet wat er is afgesproken. Alleen het betaalde bedrag is aftrekbaar.

De Belastingdienst heeft hier een aparte uitgave over gemaakt: Het echtscheidingsconvenant en de eigen woning: fiscale aandachtspunten (pdf). Wil je weten wie in jullie geval de rente mag aftrekken, kijk dan bij Wie mag de hypotheekrente aftrekken?

Overbedeling: pas op voor schenkbelasting

Bij het verdelen van de boedel krijgt de een soms meer dan waar hij strikt genomen recht op heeft, zonder dat daar iets tegenover staat. Dat heet overbedeling. Fiscaal kan dat worden gezien als een schenking, en dan kan er schenkbelasting over verschuldigd zijn. Een vervelende verrassing als je er pas achteraf achter komt.

Houd hier dus al rekening mee bij het opstellen van het convenant. Juist omdat een scheve verdeling vaak logisch voelt (de een houdt het huis, de ander krijgt het spaargeld), is het verstandig om te controleren of de verdeling ook fiscaal klopt. Hoe de verdeling in de basis werkt, lees je bij boedelverdeling en gemeenschap van goederen.

Wie moet betalen als er te veel toeslag is ontvangen?

Dit verrast mensen nogal eens. Is er te veel toeslag uitgekeerd, dan moet dat terugbetaald worden. De aanvrager is daarvoor verantwoordelijk. Had je een toeslagpartner, dan is die medeaansprakelijk. Bij huurtoeslag geldt dat ook voor een medebewoner.

Woont je toeslagpartner of medebewoner niet meer bij je? Dan geldt die medeaansprakelijkheid alleen nog voor de periode dat jullie wél samenwoonden. Bij een belastingaanslag ligt het anders: die krijgen jullie ieder apart, en je bent alleen verantwoordelijk voor je eigen aanslag. Zie ook Wie krijgt toeslag en wie betaalt terug?

Je voorlopige aanslag aanpassen

Je financiële situatie verandert, dus een lopende voorlopige aanslag klopt na de scheiding vaak niet meer. Pas die op tijd aan, dan voorkom je dat je achteraf een fors bedrag moet bijbetalen. Hoe je dat doet, lees je bij Moet ik mijn voorlopige aanslag wijzigen?

Praktische zaken om snel te regelen

Regelde je je belastingzaken vroeger samen met je ex? Dan is het handig om een paar dingen snel op orde te brengen:

• Wijzig je DigiD, zodat alleen jij die nog gebruikt.
• Check op welk rekeningnummer je toeslagen en teruggaven binnenkomen.
• Geef je adreswijziging door aan de gemeente. De belastingdienst krijgt die daarna automatisch door.

Handig hulpmiddel: de persoonlijke scheiden-checklist van de belastingdienst.

Zorg dat er aan alles gedacht wordt

De fiscale kant van een scheiding is niet het leukste onderdeel. Wel een belangrijk onderdeel, want de gevolgen lopen soms jaren door. En zoals je hierboven ziet: veel van die gevolgen hangen af van wat je precies in het convenant vastlegt, en of je je daar daarna ook aan houdt.

Daar letten wij op. Bij Stichting Oprechtscheiden nemen we deze punten mee in jullie afspraken, zodat je niet later voor verrassingen komt te staan. Heb je een vraag over jouw situatie? Neem gerust vrijblijvend contact met ons op.